सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाची झपाट्याने घसरती रँकिंग — उच्च शिक्षणासाठी धोक्याची घंटा!”

Researcher: सचिन एस. संघवी

📌 प्रस्तावना

सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ (SPPU) हे एकेकाळी देशातील सर्वोत्तम विद्यापीठांपैकी एक मानले जायचे. परंतु गेल्या नऊ वर्षांत या विद्यापीठाची राष्ट्रीय शैक्षणिक रँकिंगमध्ये मोठी घसरण झाली आहे. NIRF Ranking 2025 नुसार SPPU ची रँक 2016 मध्ये 10वी, 2018 मध्ये 16वी, आणि 2025 मध्ये 91वी झाली आहे.

ही घसरण केवळ आकड्यांमधली बदल नाही, तर ही भारतातील उच्च शिक्षण व्यवस्थेतील खोलवरच्या समस्यांची ठळक जाणीव करून देणारी घंटा आहे.

📊 रँकिंग घसरणीचा प्रवास

वर्ष	NIRF रँक	बदल
2016	10	—
2018	16	▼ -6
2025	91	▼ -75

एकूण घसरण: 81 स्थानांनी.

⚠️ रँकिंग घसरणीमागील प्रमुख कारणे

घटक	समस्या	परिणाम
👩‍🏫 शिक्षकांची कमतरता	238 प्राध्यापकांची पदे रिक्त	वर्गात अध्यापन घटले, संशोधनाला अडथळे, PhD मार्गदर्शनावर परिणाम
🧪 सुविधांचा अभाव	लायब्ररी, प्रयोगशाळा, ऑनलाइन संसाधने मर्यादित	विद्यार्थ्यांचा शैक्षणिक व संशोधन विकास खुंटतो
📉 PhD प्रवेशात घट	2021–22 मध्ये 235 → 2024–25 मध्ये 17	संशोधन कार्य कमकुवत
🧠 सांस्कृतिक व राजकीय दबाव	प्रशासनात हस्तक्षेप, विचारसरणीचा दाब	मानसिक ताण, Perception Score घट (10% वजन)
🧑‍🎓 विद्यार्थी संख्येत घट	नवीन प्रवेश कमी	ग्रॅज्युएशन आउटकम व संशोधन गुणवत्ता कमी होते

🧾 महत्त्वाचे आकडे

👩‍🏫 रिक्त प्राध्यापक पदे: 238
🧪 PhD प्रवेश: 235 → 17
📉 NIRF रँकिंग: 10 (2016) → 91 (2025)
📊 Perception घट: ~10%
⚠️ एकूण परिणाम: दर्जा व शैक्षणिक प्रतिष्ठा ढासळली

🧠 तज्ज्ञांचे निरीक्षण

“जेव्हा एखाद्या अग्रगण्य विद्यापीठात शिक्षकांची कमतरता, संशोधनात घट आणि अकादमिक स्वातंत्र्यावर गदा येते — तेव्हा फक्त रँकिंग नाही तर विद्यार्थ्यांचे भविष्यही धोक्यात येते.”
— The Daily Pulse विश्लेषण

🧭 निष्कर्ष

सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाची रँकिंग घसरलेली ही केवळ एक आकडेवारी नाही, तर देशातील उच्च शिक्षण व्यवस्थेला लागलेली इशारा घंटा आहे. शिक्षकांची कमतरता, संशोधनातील घट, सांस्कृतिक दबाव व विद्यार्थ्यांची घटती संख्या — हे सर्व घटक एकत्रितपणे या अधोगतीस जबाबदार आहेत.